De Waag
Vrijwel in iedere oude stad in Europa staan nog de markthallen, vlees- en visbanken, enz., die eens op kosten van de burgerij werden gesticht. Ze bevorderden de eerlijke handel en waren mede centra, waar koper en verkoper elkaar konden ontmoeten.
Ook in Vlaardingen werd in 1566 een waaggebouw ingericht. Daar werden alle goederen die zwaarder waren dan 10 pond gewogen. De Waag bestaat ten dele uit overblijfselen van een tufstenen muur en twee muurstutten, die behoorden tot het noordertransept van de Middeleeuwse, aan Johannes de Doper gewijde parochiekerk, die in 1574 gedeeltelijk verbrandde.
[Een noordertransept is een dwarsbeuk, een deel van de kerk dat afzonderlijk gebruikt kan worden, maar wel in verbinding staat met van de kerk.]
Fraude
De overheid waakte er door bemiddeling van een beëdigd waagmeester voor, dat met het gewicht geen fraude kon worden gepleegd. Reeds in 1555 werd een weegtoestel door het stadsbestuur officieel verpacht voor 14 Carolus gulden en 15 stuivers.
Deze „stadswaag” werd opgehangen in het op de Markt staande Heilige Geest- en Gasthuis, de steen op de Markt herinnert daaraan. Later kreeg “de waag”een plek in het gebouw de Waag en diende voor het wegen van alles wat werd verkocht, zoals boter, vlas, was, enz. Nauwkeurig was bepaald, welk gewicht bij het wegen van boter voor de tonnen van de totale zwaarte behoorde te worden afgetrokken.
In de negentiende eeuw werden in de Waag behalve o.m. landbouw- en zuivelproducten ook de accijnsgoederen gewogen.
Verval
De veranderingen in de handelsgebruiken in de genoemde eeuw waren de voornaamste oorzaken van het verval van de functie van de waag, waardoor het tufstenen gebouwtje een monument werd.
In de 19e eeuw heeft men in het meest westelijke gedeelte van de Waag een extra poort gemaakt, die de kerkgangers de mogelijkheid bood om, komend uit de Hoogstraat, rechtstreeks de kerk in te wandelen. Bij een ingrijpende restauratie in 1926 werd deze ingang – onder groot protest van de kerkgangers – dichtgemaakt en bovendien werden verweerde 750 jaar oude tufstenen blokken, vervangen door nieuwe.’
Rijksmonument
Het gebouw is een Rijksmonument en wordt vermeld onder nummer 37421.